Էլիզա Մխիթարյանը ArmeniaOn-ի հետ զրույցում խոսեց իր անդրանիկ գրքի, վերնագրի ընտրության, իր մուսայի և թարգմանական աշխատանքների մասին:

ՄԵՐԻ ԲԱԴԱԼՅԱՆ

ArmeniaOn, նոյեմբերի 9էլիզան երբեք չի մտածել գրող դառնալու մասին, սակայն նա այսօր գրում է: Իր անդրանիկ գրքով, որը կոչվում է «Ռոմանտիղմ», նա մուտք է գործում գրական աշխարհ: Էլիզան թարգմանություններ է կատարում արաբերենից և համոզված է, որ կարճ պատմվածքների միջոցով կարելի է արտահայտել խոր մտքեր: Նա ցանկանում է ընթերցողի դատին հանձնել այնպիսի գրականություն, որը կտա հարցեր և միաժամանակ կհնչեցնի դրանց պատասխանները:

Բարև Ձեզ, Էլիզա, խոսենք Ձեր անդրանիկ գրքի մասին: Ինչպե՞ս ընտրեցիք վերնագիրը:

-Գրքի վերնագիրն ընտրել ենք խմբագրի հետ միասին: Գրքում ներառված պատմվածքներից մեկն այդպես էի վերնագրել՝ «Ռոմանտիղմ»: Հենց դա էլ դարձավ գրքի վերնագիր: Սկզբում երկմտում էի, մտածում էի՝ գուցե մարդկանց վանի ռոմանտիզմը ռոմանտիղմով «կեղտոտելը»: Իրականում միայն գիրքը կարդալուց հետո ես հասկանում, թե ինչի մասին է խոսքը. ոչ թե սիրո մեջ տիղմ կա, այլ ցանկացած տիղմի մեջ կա սեր: Այսինքն՝ յուրաքանչյուր իրավիճակում պետք է սեր փնտրել:

Ո՞րն է գրքի ասելիքը: Ի՞նչ է սպասվում քո ընթերցողին:

Գիրքը կազմվել է մի քանի ամիս առաջ, երբ ավարտում էի համալսարանը և ավարտական աշխատանքով էի զբաղված: «Երևանյան էսքիզ» հրատարակչության տնօրեն, գրող, թարգմանիչ Մարգարետ Ասլանյանից առաջարկ ստացա տպագրել պատմվածքներիս ժողովածուն: Հրատարակչությունը պատրաստ էր ֆինանսավորել: Պատմվածքներն ի մի բերելու, խմբագրելու երկար ընթացքից հետո այժմ գիրքը տպարանում է, իսկ նոյեմբերի 15-ին կլինի շնորհանդեսը: Գրքի խմբագիրն է «Թիվի ալիք» շաբաթաթերթի խմբագիր Սերգեյ Հարությունյանը: Ես «Շավիղ պլյուս» գրական խմբակի անդամ եմ, և չորս տարի է, ինչ նա իմ խմբագիրն է: «Ռոմանտիղմում» ընդգրկված է 56 պատմվածք, որոնք սկսել եմ գրել 15 տարեկանից:

-Ո՞ր տարիքից եք ստեղծագործում և ո՞ր ժանրում՝ արձա՞կ, թե չափածո:

-Առաջին անգամ իմ փոքրիկ բանաստեղծությունը տպագրվել է «Մենք» ամսագրում, երբ առաջին դասարանում էի: Դրանից հետո գրում էի դպրոցական տետրերիս հետևի հատվածներում: Գրում էի և՛ չափածո, և՛ արձակ: Ավելի լուրջ սկսել եմ գրել 16 տարեկանից հետո: Այսինքն՝ չեմ տպագրվել մինչև 16-17 տարեկանը: Երբ սովորում էի դպրոցում, ապա՝ համալսարանում, մի ներքին խոր ցանկություն եմ ունեցել՝ ստեղծել լավ գրականություն, որը զուրկ կլինի 21-րդ դարի մարդուն օտար պաթոսից: Այնպիսի գրականություն, որ մարդը կարդա ու հասկանա, որ իր ու իր ժամանակի, իր միջավայրի համար է գրված: Գրականություն, որը կբարձրացնի հարցեր և միևնույն ժամանակ կտա դրանց պատասխանները:

Նշեք Ձեր ամենասիրելի գրողին կամ գրողներին: Ո՞ր գրողի ազդեցությունն է առկա Ձեր ստեղծագորություններում:

-Հայ հեղինակներից շատ-շատ սիրում եմ Վահան Թոթովենցին, Ակսել Բակունցին: Միանշանակ զգում եմ նրանց ազդեցությունը իմ ստեղծագործություններում: Իսկ համաշխարհային գրողներից շատ սիրում եմ Ֆրանց Կաֆկայի, Էդգար Պոյի, Ագաթա Քրիստիի, Սոմերսեթ Մոեմի ստեղծագործությունները: Ինձ վրա մեծ ազդեցություն է թողել Ֆրանց Կաֆկան, հատկապես նրա «Դատավարությունը» և «Կերպարանափոխությունը»:

րո՞նք են Ձեր սիրելի գիրքը և երաժշտությունը:

-Կրկին Ֆ. Կաֆկա՝ նրա նամակները Ֆելիցիային: Նա նամակներ է գրել իր սիրած աղջկան, որը Կաֆկայի մյուս դեմքն է: Նամակներ շատ եմ սիրում կարդալ, օրինակ՝ Ա. Իսահակյանի նամակները: Նախընտրում եմ հեղինակային երգեր, ինքս էլ հեղինակային երգի մրցույթի եմ մասնակցել իմ երգով: Սիրում եմ լսել Հախվերդյան, Մեսչյան, Վահե Քոչար, Ռուբեն Քամալյան, Արմինե Հարությունյան: Նրանք ստեղծագործում են և կիթառ նվագում, որն իմ տարերքն է:

– Զբաղվում եք նաև թարգմանություններով: Ի՞նչ լեզուներից եք թարգմանում, և ո՞րն է եղել Ձեր առաջին թարգմանությունը: Պատահո՞ւմ է, որ նոր պատմվածք գրելիս զգաք վերջին թարգմանած գրողի ազդեցությունը, մտածողությունը Ձեր աշխատանքներում:

-Հիմնականում թարգմանություններ անում եմ արաբերենից, որովհետև մասնագիտությամբ արաբագետ եմ: Ես հիմնականում կարճ պատմվածքներ եմ գրում: Գրելու տեխնիկան ու ոճը ես վերցրել եմ արաբ գրող Նագիբ Մահֆուզից, որը եղել է իմ առաջին թարգմանած գրողը արաբերենից: Նագիբ Մահֆուզը նաև իմ ավարտական աշխատանքիս թեման էր: Կահիրեում սովորելու տարիներին էլ շատ եմ ուսումնասիրել այդ գրողին և իր հնարքները, որը կարճ պատմվածքի վարպետ է համարվում արաբական գրականության մեջ: Ինձ հետաքրքիր էր թեման և գաղափարը գեղարվեստական կարճ տեքստում խտացնելն ու տեխնիկան, որպեսզի 600 էջի փոխարեն գրվի երեք կամ մեկ էջ, սակայն արտահայտի նույն իմաստը: Նախկինում երկար էի գրում, մտածում էի, որ պետք է անպայման միտքս բացատրեմ, որ ընթերցողը հասկանա, թե ես ինչ եմ ուզում ասել: Հետո հասկացա, որ ընթերցողին պետք չէ ոչ մի բան բացատրել, նա երբեմն գրողից ավելի խորն է ընկալում գրածը:

– Էլիզա, Դուք գրում եք, երգում, կիթառ նվագում, թարգմանական աշխատանքներ կատարում, ո՞րն է ավելի հոգեհարազատ Ձեզ: Իսկ մասնագիտությո՞ւնը…

– Ես մարդ եմ, որը կազմված է այդ բոլորից: Եթե դրանցից ինչ-որ մեկը ինձնից խլեն, ես ինչ-որ չափով կիսատ կլինեմ: Ես ավարտել եմ ԵՊՀ-ի արևելագիտության ֆակուլտետի արաբագիտություն բաժինը: Խոստովանեմ, որ այդտեղ դիմել և ընդունվել եմ ուսուցչուհուս խորհրդով: Սովորելու տարիներին հնարավորություն եմ ստացել սովորելու Կահիրեում և դասընթացներ անցնելու Ալեքսանդրիայի գարադարանում:

– Ոչ հեռավոր անցյալում գրողների համար այնքան էլ հեշտ չի եղել գրական ուղի հարթելը՝ հալածանք, աքսոր, բռնություն: Մերօրյա գրողները ի՞նչ խնդիրների են առնչվում: 

-Այսօր չկա առողջ գրաքննադատություն: Դա շատ վատ է: Գոյություն չունի միասնական գրական դաշտ, ամենուր ինչ-որ խմբեր են: Մի խումբը քննադատում է մյուսին, իսկ գրաքննադատությունն առաջնորդվում է անձնական շահով՝ «եթե մեր խմբից չես, մենք քեզ քննադատում ենք» սկզբունքով: Միասնականություն չկա գրական դաշտում:

– 2017-ին հուզիչ նամակ էիք գրել Ավրորայի հերոսին: Դուք նրան համարում էիք հաղթած, քանի որ ապրում է ներկայով: Ձեր գործերում ներկայի արժևորմանը շատ ենք հանդիպում: Իսկ ի՞նչ է անցյալը Ձեզ համար:

– Ժամանակ առ ժամանակ ես մոլորվում եմ անցյալում, սակայն չեմ գրում դրա մասին, որ հանկարծ ուրիշներն էլ չկարդան ու մոլորվեն: Սակայն այն կարծիքին եմ, որ պետք է ապրել ներկայով, որովհետև իսկապես ապրում է այն մարդը, որը գիտակցում է, թե այսօր իր հետ ինչ է կատարվում:

-Ե՞րբ է գալիս Ձեր մուսան, և ե՞րբ է այն վերջին անգամ «այցելել» Ձեզ:

-Հիմնականում գիշերը, սակայն կարող է «այցելել» նաև աշխատանքի ժամանակ, երբ խիստ զբաղված եմ: Ամեն ինչը մանրուքների հետ է կապված՝ գրադարակի գիրքը, մարդը, կողքի խոսակցությունը, ամեն ինչ ինձ վրա կարող է ազդեցություն թողնել: Կյա՛նքն է իմ մուսան: Հարցազրույցի գալուց առաջ աշխատավայրում էլ նստած գրում էի: Վերջերս սկսել եմ երգիծական արձակ գրել: «Ռոմանտիղմում» շատ չեն երգիծական պատմվածքները, թեպետ գիրքն սկսվում է երգիծական «Հումորեսկ» պատմվածքով: Վերջինը այսօր եմ գրել. մեր մաքրուհու հետ զրույցը ինձ մուսա տվեց (ծիծաղում է):

Էլիզա′, կա՞ն մտքեր, որ անվերջ պտտվում են Ձեր գլխում:

– «Ամեն շարժում չէ, որ գործողություն է». Է. Հեմինգուեյի այս խոսքերը կարդացել եմ մի ցուցանակի վրա, գրեթե տասը տարի առաջ: Մինչ այդ ես մարդկանց արարքներն ու խոսքերը շատ ծանր էի տանում, հետո հասկացա, որ դրանք ընդամենը շարժումներ են, և պետք է տարբերակել՝ որն է շարժումը, որը՝ գործողություն, և իհարկե՝ արդյունքում սովորել գործողությունից:

Հիշեցնենք, որ Էլիզա Մխիթարյանի «Ռոմանտիղմ» անդրանիկ գրքի շնորհանդեսը տեղի կունենա նոյեմբերի 15-ին, ժամը ժամը 18։30-ին, Թումանյան 26 Ա հասցեում գտնվող «Հոդված 3» ակումբում: